ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ · ΠΡΟΣΩΠΑ · ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

Το αόρατο χέρι του κ. Σμιθ

Α.ΣΜΙΘ
Ο πλούτος των Εθνών

«Ο Δίας να βάλει το χέρι του»,  Ελληνική παροιμία

( από εδώ βγήκε μάλλον)

Ο  ηθικολόγος οικονομολόγος  Άνταμ Σμιθ, κάνοντας χρήση του όρου «το αόρατο χέρι» στην «Ιστορία της Αστρονομίας», αναφερόταν στο «αόρατο χέρι του Δία». Ο όρος «ένα αόρατο χέρι» εμφανίζεται ξανά τόσο στη «Θεωρία των ηθικών συναισθημάτων» (1759) όσο και στον «Πλούτο των Εθνών» (1776). Αυτή η τελευταία δήλωση περί «ενός αόρατου χεριού» έχει ερμηνευθεί ως «το αόρατο χέρι» με ποικίλους τρόπους.
Η Αόρατος Χείρ είναι μια μεταφορά που χρησιμοποίησε ο Άνταμ Σμιθ για να περιγράψει την αρχή της “πεφωτισμένης ιδιοτέλειας”. Σήμερα αυτή η αρχή συνδέεται με τον ψυχολογικό εγωισμό. Στον «Πλούτο των Εθνών», ο Άνταμ Σμιθ ισχυρίζεται ότι, μέσα στο σύστημα του καπιταλισμού , ένα άτομο που δρα για το προσωπικό του συμφέρον τείνει να προωθεί και το συμφέρον της κοινότητας του. Αυτήν την αρχή την απέδωσε στον κοινωνικό μηχανισμό που αποκαλούσε Αόρατη Χείρα.
Κάθε άτομο αναγκαστικά εργάζεται για να καταστήσει τα ετήσια έσοδα της κοινωνίας όσο περισσότερα μπορεί. Γενικά δεν επιδιώκει να προωθήσει το κοινό συμφέρον, ούτε γνωρίζει πόσο πολύ το προάγει. Προτιμώντας την υποστήριξη της δικής του εργατικότητας παρά της ξένης, επιδιώκει μονάχα την δική του ασφάλεια και κατευθύνοντας αυτή την εργατικότητα κατά τέτοιο τρόπο ώστε το προϊόν της να έχει την μεγαλύτερη δυνατή αξία, επιδιώκει μονάχα το δικό του συμφέρον, και σε αυτήν όπως και άλλες περιπτώσεις, καθοδηγείται από ένα αόρατο χέρι να επιδιώξει έναν σκοπό που δεν αποτελούσε μέρος των προθέσεων του. Επιδιώκοντας το δικό του συμφέρον συχνά προωθεί αυτό της κοινωνίας πιο αποτελεσματικά απ’ ό,τι όταν πραγματικά επιδιώκει να το προωθήσει.
O Άνταμ Σμιθ , Adam Smith, 16 Ιουνίου 1723 – 17 Ιουλίου 1790), ήταν Σκωτσέζος οικονομολόγος και ηθικός φιλόσοφος. Θεωρείται ένας από τους πρωτοπόρους της πολιτικής οικονομίας και θεμελιωτής της σχολής των κλασικών οικονομικών. Ένας από τους κύριους εκπροσώπους του Σκωτσέζικου Διαφωτισμού ο Σμιθ είναι συγγραφέας  του  ογκώδους έργου ,  «Μια έρευνα της φύσης και των αιτιών του πλούτου των εθνών» (1776), με το δεύτερο να αναφέρεται συνήθως απλά, ως Ο Πλούτος των Εθνών και να θεωρείται ως το κύριο έργο του Σμιθ και η πρώτη νεωτερική εργασία πάνω στα οικονομικά.

( Το γιατί οι οικονομολόγοι γράφουν τόσο ογκώδη έργα για πράγματα  απλά που θα μπορούσαν να  ειπωθούν  σε λίγα λεπτά και  δεν φείδονται τον χώρο και τον χρόνο, είναι ένα ερώτημα για ώρα ρητορικό, που δεν θα μας απασχολήσει στο άρθρο αυτό. Οπωσδήποτε μόνο ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ δεν είναι και, φειδώ.)
Το 2005, ο Πλούτος των Εθνών ανακηρύχθηκε ανάμεσα στα 100 καλύτερα σκωτσέζικα βιβλία όλων των εποχών. Η πρώην πρωθυπουργός της Βρετανίας Μάργκαρετ Θάτσερ λέγεται ότι συνήθιζε να έχει στην τσάντα της ένα αντίγραφο του βιβλίου.  Ελάχιστα  γνωρίζουμε για την παιδική του ηλικία. Ο Σκωτσέζος δημοσιογράφος και βιογράφος του Σμιθ, Τζων Ρέι (John Rae), αναφέρει πως ο Σμιθ απήχθη από τσιγγάνους σε ηλικία τεσσάρων ετών και απελευθερώθηκε μόνο αφού κάποιοι οργάνωσαν αποστολή για τη διάσωσή του.Ο Σμιθ, που θεωρείται ότι είχε παράξενη όψη, περιγράφεται ως «κάτοχος μεγάλης μύτης, γουρλωτών ματιών, προεξέχοντος κάτω χείλους, τικ και δυσχέρειας στην ομιλία». Ο ίδιος ο Σμιθ φέρεται να έχει αναγνωρίσει την ατυχή εμφάνισή του σχολιάζοντας «είμαι γόης μόνο στα βιβλία μου. Ο Νόαμ Τσόμσκι θεωρεί ότι ο Άνταμ Σμιθ θα απεχθανόταν αυτό που αποκαλούμε εμείς σήμερα καπιταλισμό, παρά το γεγονός ότι το διασημότερο βιβλίο του οικονομολόγου αποτελεί τη Βίβλο του καπιταλισμού σήμερα.Ο περίφημος οικονομολόγος θα κατάφερνε με τον «Πλούτο των Εθνών» του να στρέψει το παγκόσμιο ενδιαφέρον σε μια νέα επιστημονική πειθαρχία, η οποία γεννήθηκε εν πολλοίς χάρη στο δικό του έργο.
Η οικονομική επιστήμη (κλασικά οικονομικά) γεννήθηκε λοιπόν ως απότοκο του μνημειώδους πεντάτομου βιβλίου του 1776, που έμελλε να μετασχηματίσει άρδην τις δυτικές κοινωνίες στους αιώνες που θα έρχονταν!
Όποιες κι αν είναι οι απόψεις του καθενός για τον καπιταλισμό και την ελεύθερη αγορά, η ιστορική καταγραφή του Άνταμ Σμιθ σε αυτό που θα ονομαστεί αργότερα «η Βίβλος του καπιταλισμού» και η πρώιμη αυτή προσπάθεια να συζητηθούν με συστηματικό τρόπο τα θέματα που άπτονται της οικονομίας θα στεκόταν ορόσημο στην οικονομική οργάνωση των κοινωνιών που έγιναν μάρτυρες μιας νέας δυναμικής: της Βιομηχανικής Επανάστασης.
Το βιβλίο που εκδόθηκε το 1776 είναι πολύ μπροστά από την εποχή του, αφού ο Σμιθ προβλέπει προς τα πού μπορεί να κινηθεί ο σύγχρονος καπιταλισμός προτού ακόμη αυτός εμφανιστεί. Ο Σμιθ είδε τι μπορεί να επιτευχθεί μέσω της εξειδίκευσης, του καταμερισμού της εργασίας και του εμπορίου, ενώ τα στοιχεία που διέθετε ήταν ελάχιστα.
Κατανόησε δε ένα εκπληκτικό και πολύ σημαντικό γεγονός, που ακόμη και σήμερα φαντάζει σε πολλούς παράδοξο, αν όχι αντιφατικό, δηλαδή ότι η πεφωτισμένη επιδίωξη του ατομικού συμφέροντος προωθεί ακούσια το συλλογικό καλό.
Μου φαίνεται ιδιαίτερα ενδιαφέρον ότι προτού συγκροτήσει μια συνολική οικονομική θεωρία, ο Άνταμ Σμιθ ασχολήθηκε με τα προβλήματα της ηθικής. Κι όπως μαθαίνω, αυτό το πρώιμο έργο ηθικής φιλοσοφίας αποτέλεσε πηγή αμηχανίας, ή αντιμετωπίστηκε, με ελάχιστες εξαιρέσεις, σαν μια δευτερεύουσα υποσημείωση στην ιστορία των οικονομικών ιδεών.
Το Μάρτιο του 1919, ένας από τους στενούς συνεργάτες του Λένιν τού επισημαίνει ότι η κρίση που περνούσε τότε ο καπιταλισμός θα απέβαινε μοιραία. «Κάνεις λάθος. Ο καπιταλισμός θα ξεπεράσει τη σημερινή κρίση του γιατί έχει τα μέσα γι’ αυτό», απάντησε ο Λένιν. Και, ως φαίνεται, η μετέπειτα ιστορία του καπιταλισμού με τις διαδοχικές μέχρι σήμερα κρίσεις του τον δικαιώνει.

Ο Πλούτος των Εθνών;
Ποιος πλούτος;
Των αστικών πολυκατοικιών κουτιών και των αστικών λυμάτων των ρυπαρών;
Ποιων Εθνών;
Των πολυεθνικών;
Το ατομικό συμφέρον οδηγεί στο συλλογικό;
Πως έχουμε τόσους πολλούς πτωχούς ανθρώπους  κ. Σμιθ και τόσο λίγους πλούσιους σε ανύπαρκτα Έθνη στον πλανήτη γη, σήμερα;
Από το μικρό  χέρι του Άνταμ Σμιθ στο  μακρύ χέρι του κ. Σμιθ. πράκτορα του συστήματος του πολυεθνικού, στον πλούτο των ανθρώπων και των εθνών και ο Δίας, πατέρας θεών και ανθρώπων και νους διαυγής, ας βάλει το δικό του.

Αστραία ©©

Advertisements

4 thoughts on “Το αόρατο χέρι του κ. Σμιθ

  1. Σύμφωνα με τον ίδιο, «όλοι διαβάζουν τις πρώτες παραγράφους του Πλούτου των Εθνών και λένε πόσο υπέροχος είναι ο καταμερισμός της εργασίας. Εκατοντάδες σελίδες μετά, όμως, ο Σμιθ υποστηρίζει ότι ο καταμερισμός της εργασίας καταστρέφει τους ανθρώπους και τους μετατρέπει σε ανόητα και αδαή πλάσματα. Συνεπώς, σε κάθε πολιτισμένη κοινωνία, η κυβέρνηση θα πρέπει να λάβει μέτρα για την αποτροπή του ολοκληρωτικού καταμερισμού της εργασίας».
    http://tvxs.gr/news/%CF%83%CE%B1%CE%BD-%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%B1/%CE%B1-%CF%83%CE%BC%CE%B9%CE%B8-%CE%BF-%CE%B8%CE%B5%CE%BC%CE%B5%CE%BB%CE%B9%CF%89%CF%84%CE%AE%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CF%8D-%CF%86%CE%B9%CE%BB%CE%B5%CE%BB%CE%B5%CF%85%CE%B8%CE%B5%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%BF%CF%8D

    Μου αρέσει!

  2. Πάνω στο χαρτονόμισμα των 20 λιρών υπάρχει η προσωπογραφία του Άνταμ Σμιθ· κάτω από το σκίτσο διαβάζω τη φράση: «Ο καταμερισμός εργασίας στη βιομηχανία καρφίτσας και η μεγάλη αύξηση της ποσότητας εργασίας που συνεπάγεται». Πρόκειται για παράθεμα από το έργο του «Έρευνα για τη φύση και τις αιτίες του πλούτου των εθνών», το οποίο ακολούθησε τη «Θεωρία των ηθικών συναισθημάτων»: διαβάζω και τα δύο (με ευκαιρία ένα βιβλιαράκι του Phil Thornton που μετέφρασα) με σκοπό να ξεστραβωθώ, έστω και λίγο. Για να ερμηνευθεί και, κυρίως, για να διορθωθεί η πρόσφατη πραγματικότητα χρειάζεται τη γνώση των ειδημόνων – διαβάζω λοιπόν τι μας λένε, μολονότι οι οικονομολόγοι δεν μας έχουν ωφελήσει και τόσο. Ίσως ακούμε εκείνους που έχουν άδικο και κωφεύουμε σε εκείνους που έχουν δίκιο.
    http://www.athensvoice.gr/politiki/simeioma-kapos-makry-gia-ton-antam-smith

    Μου αρέσει!

  3. Κατ’ αρχήν, θα πρέπει να σημειώσουμε ότι ο «πατέρας της πολιτικής οικονομίας» ποτέ δεν χρησιμοποίησε τη λέξη καπιταλισμός. Επίσης, στις αναλύσεις του είναι δύσκολο να βρει κανείς μία οποιαδήποτε θεωρία αυτάρκειας της οικονομίας της αγοράς ή της ανάγκης να γίνει αποδεκτή η κυριαρχία του κεφαλαίου. Ο Ανταμ Σμιθ, στο πρώτο του βιβλίο με τίτλο «Η Θεωρία των Ηθικών Συναισθημάτων», μελετά με τρόπο ιδιαίτερα σχολαστικό τον αδιαμφισβήτητο ρόλο των ηθικών αξιών, που τις διαχωρίζει από τις αντίστοιχες υλικές. Υποστήριζε έτσι ότι «η φρόνηση ήταν η πιο χρήσιμη για τα άτομα αρετή», πράγμα που πολλές χιλιάδες χρόνια πριν είχε διατυπώσει, υπό άλλες βέβαια συνθήκες, και ο Αριστοτέλης.
    http://www.naftemporiki.gr/story/279105/mipos-eixe-dikio-o-antam-smith

    Μου αρέσει!

  4. Οι άνθρωποι μπορεί να ζήσουν μαζί σε μια κοινωνία με κάποιο ανεκτό βαθμό ασφάλειας, αν και δεν υπάρχει κάποιος δημόσιος δικαστής να τους προστατεύσει από την αδικία αυτών των παθών. Αλλά η πλεονεξία και η φιλοδοξία των πλουσίων και των φτωχών το μίσος για την εργασία και η αγάπη για την παρούσα ευκολία και ευχαρίστηση, είναι τα πάθη που παρακινούν στο να εισβάλουν στην περιουσία, πάθη πολύ πιο σταθερά στη λειτουργία τους και πολύ πιο παγκόσμια στην επιρροή τους. Όπου υπάρχει μεγάλη περιουσία, υπάρχει μεγάλη ανισότητα. Για κάθε πολύ πλούσιο άνθρωπο πρέπει να υπάρχουν τουλάχιστον πεντακόσιοι φτωχοί, και η ευημερία των λίγων προϋποθέτει την ένδεια των πολλών. Η ευημερία του πλουσίου διεγείρει την αγανάκτηση των φτωχών, που συχνά οδηγούνται από την ανέχεια και παρακινούνται από τον φθόνο, να εισβάλουν στην περιουσία του. Μόνο κάτω από την προστασία του δικαστή ο ιδιοκτήτης μιας πολύτιμης περιουσίας, που έχει αποκτηθεί με την εργασία πολλών ετών, ή ίσως πολλών γενεών, μπορεί να κοιμηθεί έστω και μια νύχτα ασφαλής. Πάντα περικυκλώνεται από άγνωστους εχθρούς, τους οποίους αν και ποτέ δεν προκάλεσε, δεν μπορεί να κατευνάσει και από την αδικία των οποίων μπορεί να προστατευθεί μόνο μέσω της ισχύος του δημόσιου δικαστού, που είναι πάντα εναργής, ώστε να την τιμωρήσει. Οπότε, η απόκτηση πολύτιμης και σημαντικής περιουσίας απαιτεί την εγκαθίδρυση της δημόσιας διοίκησης. Όπου δεν υπάρχει περιουσία, ή τουλάχιστον καμία που να ξεπερνά την αμοιβή δυο ή τριών ημερών εργασίας, η δημόσια διοίκηση δεν χρειάζεται. Η δημόσια διοίκηση προϋποθέτει κάποια υποταγή. Αλλά όπως η ανάγκη της δημόσιας διοίκησης σταδιακά αυξάνεται με την απόκτηση πολύτιμης περιουσίας, έτσι και οι κύριοι λόγοι που φυσικά εισάγουν την ιδέα της υποταγής σταδιακά μεγαλώνουν με την αύξηση της πολυτίμου ιδιοκτησίας (…) Άτομα κατώτερου πλούτου ενώνονται για να υπερασπίσουν αυτούς του ανώτερου πλούτου στην κατοχή του, ώστε αυτοί με τον ανώτερο πλούτο να συνασπιστούν για να τους υπερασπιστούν στην απόκτηση του δικού τους. Όλοι οι μικρότεροι βοσκοί αισθάνονται ότι η ασφάλεια των κοπαδιών τους εξαρτάται από την ασφάλεια των μεγαλοβοσκών. Ότι η διατήρηση της μικρότερης εξουσίας τους εξαρτάται από την διατήρηση της δικής του μεγαλύτερης εξουσίας, και η εξουσία του να κρατά τους κατώτερους τους σε υποταγή προς αυτούς εξαρτάται από την υποταγή τους σε αυτόν. Απαρτίζουν ένα είδος μικρών ευγενών, που ενδιαφέρονται να προφυλάσσουν την περιουσία και να προστατεύουν την εξουσία του μικρού τους άρχοντα, έτσι ώστε αυτός να μπορεί να υπερασπίζεται την περιουσία τους και να υποστηρίζει την εξουσία τους. Η δημόσια διοίκηση στο βαθμό που έχει καθιδρυθεί για την ασφάλεια της περιουσίας, στην πραγματικότητα έχει καθιδρυθεί για την προστασία των πλουσίων από τους φτωχούς ή αυτών που έχουν κάποια περιουσία απ’ αυτούς που δεν έχουν καθόλου.
    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%86%CE%BD%CF%84%CE%B1%CE%BC_%CE%A3%CE%BC%CE%B9%CE%B8

    Μου αρέσει!

Η αλήθεια είναι απλή και ο λόγος της ακόμα πιο απλός

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s